“Wie is hier nog niet wederom geboren?” Zo begon dominee Paul Visser zijn toespraak tijdens de reveilweek 2019, georganiseerd door Near East Ministry (NEM). De predikant uit Amsterdam sprak naar aanleiding van het thema ‘Leef’ over Nicodemus en eigen pretenties.
Nadat hij de vraag stelde, tuurt de predikant de zaal in. “Eentje, helemaal achterin. Dan ben ik toch niet helemaal voor niks gekomen. Het gaat vandaag namelijk over wedergeboorte. Ik dacht: moet ik nu weer helemaal bij het begin beginnen en alles weer opnieuw gaan uitleggen? De meesten hier zijn namelijk al wederom geboren. Het was even lastig om te bedenken hoe ik een preek over Johannes 3 zou gaan invullen.”
Rebirthing
“In Amsterdam is ‘rebirthing’ ook een begrip. Dat staat dan op een winkelruit. Dat is daar te verkrijgen. Opnieuw geboren worden vanuit je innerlijke kracht. Dat kan natuurlijk best gezond zijn om even tot jezelf te komen en te kijken waar je allemaal in verstrikt zit. Om even los te raken daarvan en je af te vragen wie je nu eigenlijk bent. Tegelijkertijd: Als je wordt wedergeboren vanuit je eigen innerlijke kracht komt er ook niet veel meer uit dan wat erin zit. Dan word je heel erg jezelf, dat is de bedoeling. Dat lijkt in eerste instantie een bevrijding, omdat je eindelijk helemaal voor jezelf gaat. Maar uiteindelijk schiet je toch ook maar weer heel eenzaam en egoïstisch over. Je doet alleen nog waar jij energie uithaalt en waar jij je goed bij voelt. Ikke, ikke, ikke en de rest moet maar zien. Als dat rebirthing is, mag je het van mij houden! Gaat eigenlijk helemaal nergens over, een extra manifestatie van de oude mens die meer dan ooit aan het licht komt. De oude mens die voor God wil spelen, eigen baas wil zijn.”
“Ik doe alleen dat waar ik energie uithaal”
Visser vindt het belangrijk om het hier even over te hebben. “Ik hoor het namelijk ook in de kerk regelmatig om me heen: ”Ik doe alleen dat waar ik energie uithaal.” Waar stond dat ook alweer in de Bijbel? Ik kan die tekst nog steeds niet echt vinden. Wel andere teksten. ‘Wie de Heere verwachten, zullen hun kracht vernieuwen’. Of: ‘Wie achter mij wil komen, moet ‘nee’ zeggen tegen zichzelf.’ Dan moet je iets doen waar je geen zin in hebt. En dan het kruis op je nemen, een kruis over datgene waar je wel zin in had en dan vrolijk achter hem aan. En dan zegt Jezus: “Als je zo je leven verliest, zul je het vinden. Zo blijft mijn blijdschap in jou.” Dat is even andere koek of niet? Het is dus goed om het alsnog over wedergeboorte te hebben. Want je kunt het idee hebben wedergeboren te zijn en zomaar onwedergeboren taal uitslaan.”
Nicodemus ziet heil in Jezus
Hoewel wedergeboorte een bepaalde gebeurtenis is, meent de predikant dat het niet iets is wat voor eens en voorgoed helemaal rond is. “Integendeel. Gek genoeg lijkt het soms wel alsof mensen weer teruggaan. Alsof ze vanuit het nieuwe terugvallen in het oude. Paulus had het daar trouwens ook over tegen de gemeente van Efeze. Ik sta dat hier niet te bedenken om somber te doen. Ook Petrus schreef erover in zijn brief. Het blijkt toch wat ingewikkelder te zijn om te leven als een wedergeborene en de voetstappen van Jezus te volgen. Wedergeboorte is iets van één keer maar ook van steeds weer.”
Na het lezen van Johannes 3, begint Visser over Nicodemus. “Al was hij een farizeeër, dat maakt hem niet gelijk een schijnheilige. Dat maken wij er altijd van. Maar dat klopt echt niet. Ik denk dat hij geleefd heeft vanuit het geheim van de Naam. Dat hij vanuit de Thora heeft geleefd, het goede heeft gedaan, de weg van God is gegaan. Betrouwbaar, eerlijk, een mens uit één stuk. Ik denk het wel. Gewoon een gelovige, dat was die Nicodemus. Het is zelfs iemand die openstaat als hij in Jezus iemand ontmoet die van een andere orde is. Dat waren ze lang niet allemaal in Israël. Wij denken ook dat hij stiekem naar Jezus toekomt omdat het nacht is, maar dat hoeft helemaal niet. Het zou kunnen dat hij Hem even onder vier ogen wil spreken. Het kan ook heel goed wezen dat hij de nacht of avond heeft opgezocht om even rustig te kunnen praten met elkaar. Want ’s avonds heb je in de regel niets te doen en heb je vrijaf. Dat was een mooi moment. Nicodemus ziet in ieder geval heil in Jezus. In Hem is God. Van Hem valt te leren.”
“Wil jij nog wat leren? Wil ik nog wat leren? Openheid om te leren is openheid voor God. Dat heeft ook te maken met wijsheid. Alleen de wijze weet dat hij niet alles weet. Eigenwijzen denken alles rond te hebben. De wijze niet. Die weet meer niet, dan wel.”
Onder water
Paul Visser: “Waarom ben je hierheen gekomen? Om bevestigd te worden wat je al weet? Is op zich goed hoor, maar het zou wel een beetje triest zijn als je alleen de dingen eruit haalt waarin jij bevestigd wordt in wat je al weet. Stel je nou eens voor dat Jezus hier vanavond zou zijn en wij allemaal heel enthousiast zijn en open om van Hem te leren. Dat Hij dan tegen jullie, die net op één na allemaal aangaven wedergeboren te zijn, zou zeggen: “Voorwaar, Voorwaar ik zeg u, als jullie niet wederom geboren worden, kunnen jullie het koninkrijk van God niet ingaan.” Het zou zomaar kunnen dat je dan knal chagrijnig wordt. Het is dan dat het Jezus is, maar als het een dominee zou zijn, zou je zeggen: “Die spreker moet de NEM volgend jaar niet meer uitnodigen.””
Iets nieuws willen leren
“Ik denk dat Nicodemus niet goed wist wat hij met de boodschap aan moest. En dat heb je vanavond misschien ook. Dat is toch geen boodschap voor mij? Dat ligt toch achter me? Nicodemus was van kinds af aan ermee opgegroeid, erin geschoold tot en met een farizeeër. Hij kende Gods naam en de Thora en leefde in geloof. Vanuit die omgang liet hij zich door God leiden. En toch zegt Jezus: “Als jij niet wederom geboren wordt…” Nicodemus heeft zijn leven lang geloofd, gehoopt, vertrouwd, geleerd, ontdekt, Thora geleefd en nu moet hij alsnog onder water. Met heel dat bestaan. Het is niet genoeg geweest. Hij moet iets leren wat hij nog nooit heeft ontdekt. Nicodemus, wat jij ook hebt gedaan voor God, uiteindelijk gaat het er niet om wat jij ervan maakt. Het gaat niet over jouw dienst aan God, maar over Zijn ontfermen over jou. Ik ga niet zeggen dat Nicodemus daarvoor onbekeerd was en nu bekeerd wordt. Ik zou het eerder een stuk verdieping willen noemen, een inzicht dat hij daarvoor niet had.”
Moeilijk om uit genade te leven
Dat inzicht hebben wij volgens de predikant ook vaak niet. “Ik hoor heel veel gelovigen praten over wat zij eraan doen. Je zingt van liefde en genade maar als het er in je leven even niet op lijkt, vind je het vreselijk moeilijk om daaruit te leven. Op de slechte dagen in ons leven vinden wij het ontzettend moeilijk om uit genade te leven. Op de één of andere manier moeten wij er iedere keer van doordrongen worden dat God niet leeft van wat wij Hem aanbieden. Dat zit er heel diep in. Net zo diep als dat ons hart vijandig is. We denken soms dat wij God in de lucht moeten worden, al was het alleen maar door onze aanbidding.”
Radicale boodschap
Visser vervolgt: “Nicodemus, met al zijn geloof en al zijn liefde en al zijn trouw krijgt het van Jezus heel radicaal te horen: “Ook jij ontkomt er niet aan. Ook jij met jouw bestaan, onder water hoor. Ook dat leven van jou dat je tot nu toe hebt geleefd, al heb je van kinds af aan Thora geleerd, geleefd, geloofd, ook jouw bestaan gaat mee aan het kruis. Zonder uitzondering. Ook dat is verdoemd, of je het leuk vindt of niet.” Wordt het evangelie zomaar irritatie of ergernis. Zoals jij hier zit, weet je waar jouw bestaan gehangen heeft? Aan een kruis. Door God vervloekt en verdoemd. Al ben je van kinds af aan heel vroom en gelovig. God leeft niet van jouw doen, wij leven van Zijn doen. Dat hart van mij is godzijdank gedood. Onze vijandschap is gedood aan het kruis.”
Het hangt niet af van jouw doen
Jezus heeft een aparte boodschap voor Nicodemus. “Dit is het meest bevrijdende wat je kunt krijgen. Jezus zegt: “Weet je Nicodemus, het is nog veel genadiger dan jij ooit hebt kunnen dromen, geloven en denken. Voorwaar zeg Ik je: Je hoeft je niet op te werken met jouw dienst aan God. Wedergeboren is gewoon onder water gaan, je overgeven, alle pretenties verliezen. Daar word je niet minder van.” Je zegt: “God, ik leef uit U. U weet wat er in mij huist. Ik krijg dat zelf niet dood, maar laat U het maar dood gaan in uw dood en sterven aan het kruis.” Ik verzeker je dat dit ontzettend bevrijdend is. Dan hoef jij er nooit meer iets aan te doen om bij God binnen te komen. Daar ben je voorgoed vanaf. Zelfs op je meest slechte dagen kun je toch terecht. Het hangt namelijk niet af van jouw doen, maar jouw bestaan van het vroegste begin tot de laatste snik is met Christus mee de dood ingegaan. Hij heeft het gered voor jou. Jij leeft van zijn dienst.”
Met Christus de dood in
De predikant vertelt hoe hij daar zelf op zijn negentiende achter kwam. “Ik was al tot geloof gekomen en wist van genade. Op een zomeravond op vakantie gebeurde het zomaar ineens, het drong tot me door als nooit tevoren. Ik zag ineens God. Als het erop aan komt heb ik helemaal geen hart voor U of wil ik alleen maar erin komen bij U en verzet ik mij tegen U. Ik leefde van genade maar was toch nog wel heel veel met mezelf in de weer. Ineens ontdekte ik: Of ik nu vroom doe of goddeloos, het is allemaal even armoedig en even armzalig. Ik zakte door alle bodems heen. Dan ga je gewoon onder water. Als je onder water wordt geduwd, is het even heel benauwend. Maar tegelijkertijd is het ook zo bevrijdend. Mijn hele bestaan ging met Christus mee de dood in en sindsdien hoef ik er nooit, nooit, nooit, nooit meer iets aan te doen. Echt niet. Mijn bestaan is met Christus mee de dood ingegaan en met Hem opgewekt. Dan moet ik alleen zien dat ik door de Geest leef. Want dat is nog wel even een dingetje.”
Een nieuw mens kijkt je aan
Die wedergeboorte wil volgens Visser namelijk doorwerken. “Ik ben met Christus opgestaan en moet door de Geest van Christus gaan leven. Daar gaat het grootste deel van het Nieuwe Testament over. Al die brieven beginnen met wat God in Christus heeft gedaan, ze zijn gedoopt, onder water gegaan en nu komt het erop aan dat die Geest doorwerkt in hun denken, doen en laten. Dat heel hun denken, doen en laten worden wedergeboren. Paulus zei: “Houd jezelf voor ogen dat je met Christus de dood bent ingegaan, dat je voor de zonde dood bent en leeft in Christus Jezus.” Als je ’s morgens voor de spiegel staat en je wrijft even je ogen uit, staat er nog een ander hoor: houd jezelf voor ogen dat daar niet alleen jij staat, maar een mens dat met Christus mee de dood inging en met Hem is opgewekt. Daar staat een nieuw mens mij aan te kijken. Heb je zo wel eens naar jezelf gekeken ’s morgens? Dan hoef je jezelf niet eens meer op te maken. Als dat zo is, zegt Paulus: Ga al je leden in dienst stellen van de gerechtigheid. Dat is wedergeboren leven.”
Geloven als een kind?
Aan het einde van zijn preek haalt de predikant de veelgehoorde uitspraak aan dat we moeten geloven als een kind. “Er staat niet ‘Indien u zich niet verandert en gelooft als een kind’. Dat maken wij er altijd van. Maar dat is een rare zin. Je kunt als veertigjarige niet geloven als een kind. Je bent geen kind meer. Net zomin als dat je weer de moederschoot in kan gaan. Dat had Nicodemus goed bekeken. Je kunt op je veertigste ook niet meer geloven als een kind. Dat is flauwekul en dan maak je er een heel raar naïef verhaaltje van. Moet je niet doen. Daar word je in de wereld op afgerekend en je wordt weggezet als een naïeveling. Er staat niet dat je moet geloven als een kind, er staat dat je moet worden als een kind. Worden als een kind is jezelf toevertrouwen aan een Liefde die veel groter is dan jouw tekort. Een liefde die er is bij voorbaat. Altijd. Net als Gods barmhartigheid, iedere morgen opnieuw. Een ruimte waarin je met vallen en opstaan mag rijpen tot volwassenheid. Zodat je niet alleen maar wedergeboren wordt, maar ook als wedergeboren leeft.”
Paul Visser sprak tijdens de zomerconferentie Reveilweek, georganiseerd door stichting Near East Ministry. Zijn hele preek, en die van andere sprekers, zijn te kijken en horen op www.nemtv.nl. Redacteur Patrick Simons van CIP.nl heeft zijn preek verwerkt tot artikel. Meer informatie over de Reveilweken staat op de-nem.nl/reveilweken
